امام شهید حسن البنا، مسئولیتهای دعوتگران گرویده به حركت جهانی اسلام را در «رسالة التعالیم» در سی و هشت اصل به صورت كوتاه بیان فرموده است، اصولی كه با همهی جوانب زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی انسان در ارتباط مستقیم میباشد.
ایشان میفرماید، ایمان و اعتقاد شما برادران به این بیعت و پیمان، به معنی احساس مسئولیتهای زیر است، تا بتوانی در برپایی كاخ باعظمت اسلام نقشی را ایفا نمائی.
1. در رابطه با قرائت قرآن، برنامهی روزانهای را در حدّ یك جزء داشته باشی. البته بهتر آن است كه، ختم آن از یك ماه بیشتر به طول نینجامیده واز سه روز هم كمتر نباشد.
2. در بهتر نمودن قرائت قرآن، و شنیدن و اندیشیدن در معانی آن تلاش كن. در روش زندگی رسول خدا(ص) و سرگذشت گذشتگان نیكوكار(سلف صالح) تا جائی كه وقت به شما اجازه میدهد. تحقیق و مطالعه كن، و حداقل كتابی كه در این زمینه لازم است مطالعه شود، كتاب حماة الإسلام[1] است. فرمودههای رسول خدا را بسیار مطالعه كن، بهتر است حداقل چهل حدیث از احادیث صحیح را حفظ كنی، و اربعین امام محیالدین نووی(رح) بسیار مطلوب است. مطالعه و مدارسهی دو رساله یكی در اصول عقائد و دیگری در اصول فقه بسیار ضروری میباشد.
3. برای آگاهی از وضع جسمی و بهداشتی خود آزمایشهای عمومی را فراموش مكن. و چنانچه از مرضی رنج میبرید هر چه سریعتر اقدام به مداوایش نمائید. از هر وسیلهای برای ازدیاد توان جسمی و مصونیت آن بهرهگیری كن، و از هر چیزی كه مایهی ضعف جسمی و در خطر انداختن سلامت و بهداشت بدن میشود؛ پرهیز بنما.
4. از اسراف در نوشیدن قهوه، چای و سایر نوشیدنیها بخصوص آنهائیكه تأثیر منفی بر جسم و روان دارند، جدّاً پرهیز كن، مگر در مواقع ضرورت، و هیچگاه نباید خود را به سیگار عادت دهید.
5. در محل سكونت، لباس، خوراك، بدن، محل كار و ... لازم است نظافت را رعایت كنی؛ زیرا اساس دین بر نظافت است.
6. هیچ گاه زبان خود را به دروغ آلوده ننموده و راستگو باشید.
7. نسبت به وعده و پیمان خود، وفادار بوده و هیچگاه از آن تخلّف نكنید.
8. شجاع و بردبار باشید و با ارزشترین شجاعت صراحت در بیان حقّ، رازنگهداری، اعتراف به اشتباه خود، رعایت عدالت و انصاف و تسلّط بر خویشتن است.
9. وقار و شخصیت خود را در هر شرایطی حفظ كنید و مدام در سخن و عمل خود جدی باشید امّا، جدّی بودن نباید از شوخی و مزاح شرعی و درست و گشادهرویی شما جلوگیری نماید.
10. بسیار با شرم و حیا و هوشیار و زیرك بوده و نسبت به خوب و بد، بیتفاوت نباشید- برای خوبیها خوشحال و نسبت به بدیها غمناك شوید- بدون احساس حقارت و ریا و ترس متواضع باشید، همیشه كمتر از چیزی كه لیاقتش را دارید بخواهید تا امكان دستیابی به آن را داشته باشید.
11. در هر حال و شرائطی درست قضاوت نموده و عدالت را رعایت كنید. ناراحتی شما از كسی باعث نشود، خوبیهایش را فراموش كنید. در مقابل دیدن بدیها چشم رضایت برهم نگذارید. دشمنی با كسی نباید زیبائیهایش را جلو چشم شما نازیبا نشان دهد. حقگو باشید هر چند به زیان خود و نزدیكترین نزدیكانت تمام شود.
12. بسیار جدّی و تلاشگر بوده و خدمات عمومی را فراموش نكنید. بسیار خوشحال باشید از اینكه توفبق خدمت و حلّ مشكل انسانی را پیدا كردهاید. به عبادت افراد بیمار بشتابید، نیازمندان را یاری دهید و از ضعفا دستگیری كنید. بلازده و مصیبت دیده را اگر تنها با یكی كلمهی شیرین و پاك هم شده، تسلیت بخشید و در كارهای خیر پیشقدم شوید.
13. مهربان، با محبت، بخشنده و باگذشت باش � نسبت به انسان و حیوان آرام، و با عطوفت و نرمی رفتار كن، با همهی مردم رابطهای درست و موضعگیری مطلوب داشته باش. آداب و دستورات اجتماعی اسلام را رعایت كن، با كودكان مهربان و با بزرگان با ادب باش، در مجالس برای دیگران جائی را در نظر بگیر. هیچگاه جاسوسی و غیبت مكن و بر سر دیگران فریاد مكش، و برای رفت و برخاستن از مجلس دیگران اجازه بخواه.
14. سعی كن قرآن را خوب مطالعه و قرائت نموده، و زیبا بنویسی و كتابها و مجلاّت جماعت اخوانالمسلمین را هر چه بیشتر و بهتر مطالعه كن. برای خود كتابخانهای هر چند كوچك فراهم كن، چنانچه در رشتهای كار میكنی سعی كن به مهارت و تخصّص دست پیدا كنی. به جریانات عمومی اسلامی اهمیت بده و سعی كن چنان از آنان آگاه باشی كه بتوانی اظهارنظر نموده و حكم و موضعگیری صحیح و سازگار با باورت را داشته باشی.
15. هر چند بینیاز هم باشی بهتر است شغلی اقتصادی داشته باشی، كار آزاد را بر كار اداری هر چند ساده هم باشد ترجیح دهید و هرچند دارای نام و مقام علمی هم باشید بهتر است خود امور آنرا انجام دهید.
16. به كارهای حكومتی چندان علاقهمند مباش و آنرا محدودترین درهای روزی بدان، امّا اگر به سادگی میتوانی به آن دست بیابی بهتر است قبول كنی، و از آن استعفا مده مگر آنكه با مسئولیتهای دینی و دعوتی شما سازگاری نداشته باشد.
17. تلاش كن به مسئولیتهای خود بصورتی بسیار مطلوب ودرست و بدون غلّ و غش و در زمان خود عمل كنید.
18. اگر بر كسی حقی دارید، برای دستیابی به آن از بهترین و شرعیترین روش بهره بگیرید و بدون آنكه از شما درخواست شود حق دیگران را بدون كم و كاست و در موعد معین ادا كن.
19. به هر مقصدی و هدفی كه باشد از میگساری در شكلهای مختلفش پرهیز كن. از تجارت و كاسبی حرام، هرچند سود فراوانی را هم به دنبال داشته باشد خودداری بنما.
20. در همهی معاملات دامن خود را به لوث ربا آلوده مگردان و جدّاً از آن دوری كن.
21. با برنامهریزی برای طرحهای اقتصادی و عامالمنفعه، سرمایههایتان را به كار گیرید. (در هر گونه شرائطی باید پول و ثروت مسلمانان را از تسلط و دستبرد بیگانگان محفوظ دارید و به غیر از تولیدات اسلامی برای لباس و خوراك بهرهگیری ننمائید. )
22. به وسیلهی مساعدتی هر چند ناچیز دعوت اسلامی را یاری ده، زكات مالت را فراموش مكن و در ثروت خود برای سائلان و محرومان هرچند كم و جزئی- حقّی را معلوم كن.
23. بخشی از دارائیت را برای مواقع ضروری پسانداز كن و هیچگاه به دنبال رفاهطلبی راه پیش مگیر.
24. برای احیای فرهنگ و عادات اسلامی و ریشهكن نمودن فرهنگ غیر اسلامی در همهی مظاهر و جوانب زندگی تا جائیكه امكان دارد تلاش كن. به ویژه در موارد زیر: در نوع سلام و احوالپرسی، زبان و نگارش، تاریخ و تحلیل واقعیتها، لباس و وسائل زندگی، روزهای كار و ایام تعطیل، در خوراك و نوشیدنی، رفتو آمد ومهمانی و مسافرت، در جشن و عزا و.. . . در همهی مواردی كه بیان گردید، مراجعه به سنّت مطهّر رسول خدا(ص) بسیار ضروری و لازم است.
25. با همه دادگاههای غیر اسلامی، اجتماعات و كنفرانسها، مجلات، كتب و مدارس و دانشگاهها و هیئتهای غیر اسلامی كه با فكر و اندیشهی اسلامی شما سر دشمنی دارند قطع رابطه كن.
26. در هر احوال و شرایطی، حضور و نظارت خداوند و محاسبه در دادگاه آخرت را فراموش نكرده و خود را برای آن آماده سازید. با همت و اراده منازل به سوی رضایت خدا را طی كنید، سعی نمائید به وسیلهی عبادات مستحبّ خود را بیشتر به خدا نزدیك نمائید؛ بخصوص نماز شب و دست كم سه روز روزهی سنت در ماه، اذكار قلبی و زبانی و دعاهای مأثور و صحیح [2] را فراموش نكنید.
27. در طهارت و نظافت جدّی بوده و سعی نمائید بیشتر اوقات را وضو داشته باشید.
28. در مورد نماز تلاش نمایید آنرا به صورتی پسندیده و در وقت خود و حتّی الامكان در مسجد و به صورت جماعت ادا كنید.
29. ماه رمضان را روزه گرفته ودر صورت استطاعت حج را انجام دهید و چنانچه استطاعت مالی نداشتید تلاش كنید این توانایی را پیدا كنید.
30. در هر حال و شرائطی نیت و روح جهاد و محبّت شهادت را فراموش نكنید و حتّی الامكان خود را برای آن آماده كنید.
31. هیچگاه از تجدید توبه و طلب بخشش از خداوند غفلت ننموده و نه از گناهان بزرگتر پرهیز نمایید، بلكه خود را از نافرمانیهای كوچكتر هم حفظ كنید. دقایقی قبل از خواب را برای بررسی اعمال خیر و شرّ خود در نظر بگیرید. وبا توجّه به ارزش بسیار عمر از آن خوب استفاده نمائید و بیهوده آنرا به كار نگیرید. از امور مشكوك و نامشخص(شبهات) دوری كنید تا مرتكب حرام نگردید.
32. آنچنان با نفس و كششهای انحرافی خود مبارزه كن كه به صورت همهجانبه برای آن تسلّط پیدا نمائی، از نگاه كردن به نامحرم جدّاًً پرهیز نموده و بر احساسات و كششهای مادّی خود غالب باش، خود را به كار و امور خیر عادت بده و از ارتكاب حرام هرچه باشد خود را محفوظ كن.
33. از كلّیهی انواع موادمخدّر و مستكننده جدّاً پرهیز كن.
34. از همنشینی با دوستان نااهل و اهل فساد و اماكنی كه در آن نافرمانی خدا انجام میشود، دوری كنید.
35. نه تنها به مراكز فساد و گناه نباید رفت وآمد داشته باشی بلكه حتّیالامكان برای برچیدهشدن آنها باید تلاش كنی و از هرگونه امور لهو و لعب و بازدارنده از راه خدا دوری كن.
36. سعی كن با دوستان و همكاران خود، آشنایی خصوصی و مطلوب داشته، و خود را نیز به خوبی به آنها معرّفی نمائی. و در حقّ آنان حقوق برادری از قبیل: محبّت، احترام، مساعدت و فداكاری را انجام دهید. در اجتماعات و جلسات آنها به جز در مواقع وجود عذری ضروری حضور پیدا نمائید.
37. با هر نوع هیئت و جماعتی، كه بودن با آن در مصلحت جماعت و دعوت اسلامی نیست، به كلّی قطع رابطه نمائید به خصوص وقتی كه در این رابطه به شما امر میشود.
38. در هر شرائطی مسئولیت تبلیغ و نشر دعوت اسلامی را فراموش نكرده، و مسئولان خود را در مورد وضع خویش كاملاً در جریان قرار دهید. از اقدام به هر كاری كه، بر روی كار دعوت اسلامی میتواند مؤثر واقع شود؛ بدون اجازه پرهیز نمائید. مدام با �دعوت و حركت جهانی اسلام ارتباط معنوی خود را حفظ كن. و خود را بسان سرباز در سنگری بدان كه هر آن در انتظار فرمان است.
حسن البناء
والسلام علی عباد الله الصّالحین
ارجاعات و منابع
-------------------------
[1] - فقهالسیره شیخ محمد غزالی مصری، فقه السیره دكترسعید رمضان البوطی، ترجمهی فارسی كتاب الرحیق المختوم صفیالدین مباركفوری، الرسول القائد محمود شیت خطاب و سایر موارد.
[2] - میتوان به كتاب مأثورات امام حسن البنا ترجمهی دكتر ارشد ارشاد نشر احسان مراجعه نمود.